Uit de tijd van Slauerhoff
De haven zeventig jaar later
Hij verwerkte de exotische reiservaringen in zijn proza en poëzie. Zijn gedichten zijn dan ook vaak autobiografisch en romantisch. In de eerste strofe van het sonnet 'Dar es Salaam' geeft hij een indruk van de sfeer in de haven:
Op de kaden drukt de zwarte hitte
Als een uit de hel geloste vracht
Onder stank en walm. Als 't eenig witte
Zwieren meeuwen krijschend door den nacht.
Een schip ligt in de haven en de bemanning maakt zich op voor vertrek. Zelfs aan het einde van nacht is het nog heet, de scheepslieden dorsten naar bier. Zo zag Slauerhoff de haven van Dar es Salaam begin jaren dertig. Inmiddels is die een moderne haven geworden. Pakhuizen vol sisal en specerijen hebben plaatsgemaakt voor grote olietanks. Alleen de hitte en de meeuwen zijn er nog.
Slauerhoff publiceerde het gedicht 'Dar es Salaam' in de bundel Een eerlijk zeemansgraf in 1936, die vlak voor zijn dood verscheen. In die tijd bestond Tanzania nog niet. Het vaste land, Tanganyika, was toen een Britse kolonie. In de laatste strofe van het gedicht schrijft Slauerhoff over een ander schip, dat de haven in vaart: 'ginds komt een Britsche kruiser aan'.
De Britten hadden het gezag na de Eerste Wereldoorlog overgenomen van de Duitsers, die het grootste deel van het huidige vasteland van Tanzania in 1891 als Duits Oost-Afrika hadden ingelijfd. Na de Tweede Wereldoorlog kwam er ook een einde aan de Britse heerschappij. In 1961 werd Tanganyika onafhankelijk en de eilandengroep Zanzibar volgde in 1963. Sinds 1964 vormen zij samen de nieuwe republiek Tanzania.
De binnenstad van Dar es Salaam verandert de laatste jaren snel. Zeker sinds Tanzania het socialistische systeem van Nyerere uit de jaren zeventig en tachtig achter zich liet en verruilde voor een kapitalistisch systeem. Er worden meer en meer hoge kantoorgebouwen neergezet en koloniale huizen verdwijnen voor nieuwe winkels, hotels en appartementen. Er lijkt weinig historisch besef te bestaan. Toch zijn er op veel plekken nog gebouwen uit de Duitse of Engels tijd te zien. De jaartallen op de gevel verraden wanneer ze zijn gebouwd.
In een artikel uit de Volkskrant wordt Dar es Salaam een 'anti-stad' genoemd. Een miljoenenstad waar mensen dromen van Westerse welvaart en luxe, maar waar het leven eigenlijk nog steeds erg lijkt op dat in een groot dorp. Door de straten rijden veel te dikke four-wheel drives naast houten handkarren met mango's, bananen of houtskool. En mannen die verder weinig te doen hebben, dammen langs de kant van de weg met blauwe en rode flessendoppen op zelfgemaakte borden. Als je goed oplet en een beetje verbeeldingsvermogen hebt, kun je dus hier en daar nog wel een vleug Slauerhoff-verleden opsnuiven.
(Met dank aan Thomas van der Heijden en Maurits Verhoeff)