Ritueel bij de Waluguru
De takken van de Euphorbia candelabrum worden gebruikt om heksen te verjagen
Inmiddels gaat dat beter. Malawi is een buurland van Tanzania en niet alleen in Malawi, maar ook in Tanzania geloven veel mensen in het bestaan van heksen (witches) en tovenaars (sorcerers). De heksen zijn voor gewone mensen nauwelijks te herkennen en betoveren je met hun geestkracht. De sterkste heksen kunnen je van een afstand betoveren, puur door naar je te kijken of aan je te denken, ze hoeven je niet aan te raken of iets te eten te geven. Veel heksen hebben bovendien hulpkrachten in dienst: de heksen betoveren gewone mensen en spannen ze voor hun karretje. Ook die hulptovenaars kunnen het kwaad verspreiden, al beschikken ze niet over dezelfde geestkracht als de heksen zelf. De tovenaars moeten er allerlei rituelen en magische ingrepen voor verrichten. Ze maken bijvoorbeeld je lichaam na als een poppetje van klei en halen daar de vreselijkste dingen mee uit.
In het algemeen zijn heksen en tovenaars verantwoordelijk voor alles wat slecht is. Ongemerkt verspreiden ze het kwaad, in de vorm van pijn, kwalen, ziektes, epidemieën (aids!), ongelukken, overstromingen, droogte, honger, bosbranden, andere rampen, ellende en dood. In het minst erge geval zorgen ze ervoor dat de groente die je verbouwt bitter wordt.
Ook Demetria, onze wasvrouw, weet alles over heksen. Zij vertelt het verhaal over een negenjarige jongen uit Tanga (zie kaart), die door heksen zou zijn betoverd. Hij vertelde hoe hij 's nachts door de heksen uit zijn huis werd ontvoerd, zonder dat iemand dat merkte en terwijl alle deuren op slot zaten. Hij werd meegenomen naar een bos. Daar kreeg hij mensenbloed- en vlees te eten en werd hij opgeleid in de toverkunst. Demetria vraagt of er in Nederland geen heksen en tovenaars zijn. Ze vindt het maar vreemd als Onno zegt dat die daar al sinds een paar eeuwen zijn uitgestorven.
Wie op een of andere manier behekst raakt, kan terecht bij een zogenaamde witch doctor. Die zal proberen met behulp van allerlei rituelen, bezweringen, geneeskrachtige kruiden en magische voorwerpen het kwaad uit te bannen. Hij of zij bindt bijvoorbeeld een bepaalde wortel aan je been, kookt daarna de schil van de wortel en laat jou een bad nemen met het kookwater. Of de rituele genezer schrijft zijn spreuken onzichtbaar op een bord, wast het bord daarna af en geeft je het waswater te drinken. De witch doctor verjaagt zo de boze geesten. En de genezer is in veel gevallen ook in staat de verantwoordelijk heks aan te wijzen. De getroffene krijgt dan het advies die heks te vermoorden, om alle problemen definitief uit de wereld te helpen.
Een heks zijn is in Tanzania dus niet zonder gevaar. Als je even op internet rondneust, vind je allerlei berichten over heksenvervolging in Tanzania. Niet alleen in Malawi, maar ook in Tanzania worden er veel mensen vermoord door dorpsgenoten die hen ervan verdenken dat ze heksen zijn. In de periode 1991-2001 zijn er in Tanzania jaarlijks naar schatting 1000 tot 2000 van zulke heksen vermoord. In 95% van de gevallen zijn de slachtoffers oudere vrouwen, maar ook van hekserij verdachte mannen worden met kapmessen aan stukken gehakt of in hun huis verbrand.
Regelmatig staan er berichten over hekserij in de krant. Een selectie uit de kranten van dit jaar.
Volgens een eerste bericht is er een traditionele genezer gearresteerd, omdat hij in het bezit was van menselijke delen. Hij werd aangetroffen met een schedel, een deel van een arm en vier vingers. Waarschijnlijk afkomstig van iemand die een paar maanden eerder was overleden. De genezer was ook in het bezit van een pistool, want hij hield zich vooral bezig met het beschermen van misdadigers en hun wapens.
Een tweede bericht meldt dat een voortvluchtige man, die wordt verdacht van een beroving, is overleden toen hij zich liet behandelen door een rituele genezer. Hij was naar de genezer gegaan met het verzoek hem onkwetsbaar maken voor kogels en messteken. Een onderdeel van het ritueel dat de genezer tijdens zijn behandeling uitvoerde, was het aanbrengen van snedes in de huid, waarin vervolgens magische drankjes en poeders werden gewreven. Deze behandeling werd de verdachte fataal.
Een derde bericht: er is een meisje van school gestuurd, omdat zij een heks zou zijn. Ze gedroeg zich altijd al vreemd. Ze stond bijvoorbeeld vaak zonder aanleiding op tijdens de kerkdienst en rende dan naar buiten. En haar moeder had haar een talisman meegegeven om haar op school goede resultaten te laten behalen, maar desondanks bakte ze er niets van. Ze moest de school verlaten, omdat ze de jongens in haar klas betoverde. Ze bracht de jongens het hoofd op hol, waardoor ze allemaal hysterisch werden, terwijl de meisjes in de klas rustig bleven. In een vergelijkbaar bericht wordt melding gemaakt van een andere school waar juist de meisjes hysterisch zijn geworden, als gevolg van een geheimzinnige ziekte. De meisjes verklaren dat ze, vlak voordat ze flauw vielen, mensen in witte doeken zagen en dat hun leraren gehuld waren in vlammen.
In een opiniërend artikel pleit iemand ervoor hekserij vooral serieus te nemen. Waar het volgens diegene om draait is het kiezen van de juiste tegenmiddelen. Wat bijvoorbeeld helpt is een citroen: doorboor die met een naald en houd hem vervolgens stevig vast. Dat verstoort gegarandeerd de kwade krachten van de heksen en tovenaars. Ook kun je zout of soda op een wond strooien, want daar schijnen de boze geesten in je bloed niet tegen te kunnen. Ook knoflook, roet of zeep kan helpen. Voor wie aan epilepsie lijdt is er ook gemakkelijke remedie: pak een kip, draai hem z'n nek om en drink het bloed. Daarna raak je bewusteloos. Maar als je weer bijkomt, ben je genezen. Succes verzekerd.